Schemat budowy stawu

Kolagen i witamina C: potrzebujesz ich obu! Dlaczego?

Opublikowano: 12.2022
Odsłony: 1893

Kolagen to białko strukturalne, które buduje większość tkanek zwierzęcych i zapewnia im trwałość i elastyczność. To dzięki włóknom kolagenowym Twoja skóra jest jędrna, włosy sprężyste, a kości i chrząstki stawowe – odporne na urazy. Niestety – do czasu.

Twoje ciało potrafi syntetyzować kolagen samodzielnie, jednak wraz z wiekiem produkuje go coraz mniej (około 60. roku życia produkcja kolagenu ustaje zupełnie). W biosyntezie kolagenu bardzo ważną rolę pełni witamina C – a jej niedobór może prowadzić do upośledzenia tego procesu.

Ten artykuł pomoże Ci zrozumieć:

Przeczytaj także:

Czym jest kolagen i jakie funkcje pełni w Twoim ciele?

Kolagen buduje nawet 30% substancji białkowej Twojego ciała. Można go spotkać tylko w tkankach zwierzęcych – rośliny nie potrafią syntetyzować tej substancji. Kolagen to białko strukturalne zewnątrzkomórkowe – czyli takie, które buduje tkanki łączne, scalające pozostałe tkanki i komórki

Wyobraź sobie szkielet domu, który zapewnia mu strukturę, wsparcie i ochronę – to właśnie tkanki łączne. Włókna kolagenowe stanowią ważną część tej struktury. To dzięki nim tkanki są odporne na rozciąganie, elastyczne i wytrzymałe.

Kolagen to ważny budulec:

  • kości,
  • skóry,
  • ścięgien,
  • mięśni,
  • więzadeł stawowych,
  • chrząstek stawowych.

Obecność kolagenu wpływa także pośrednio na stan Twoich włosów. Dzieje się tak, ponieważ mieszki włosowe, osadzone w skórze głębokiej, potrzebują kolagenu do właściwego funkcjonowania.

Budowa kolagenu

Mogę Cię teraz zaskoczyć – jednak kolagen to nie jedno białko o określonej budowie. To raczej umowna grupa, w skład której wchodzą różne typy kolagenu (wyróżniono aż 28 typów, ale o tym później), które charakteryzują się podobną strukturą.

Między poszczególnymi typami kolagenu występują pewne różnice w budowie – jednak da się wyróżnić cechy typowe dla każdej cząsteczki kolagenu.

Przede wszystkim: kolagen jest białkiem, i podobnie jak inne białka składa się z aminokwasów. Aminokwasy złączone ze sobą wiązaniami wodorowymi tworzą łańcuchy polipeptydowe (u człowieka pojedynczy łańcuch kolagenu składa się z 662-3152 reszt aminokwasowych).

Schemat budowy włókna kolagenu
Włókna kolagenowe składają się ze splecionych łańcuchów aminokwasów

Białko kolagenowe ma regularny łańcuch polipeptydowy – co oznacza, że aminokwasy, które je tworzą występują w konkretnych, powtarzalnych sekwencjach.

Aminokwasy w łańcuchu polipeptydowym kolagenu to:

  • glicyna,
  • prolina,
  • hydroksyprolina.

Nieco rzadziej zamiast hydroksyproliny za proliną występuje alanina.

WAŻNE: Cząsteczka kolagenu składa się z trzech łańcuchów polipeptydowych – połączenie takie nazywa się superhelisą. To wyjątkowa struktura w świecie białek zwierzęcych, która zapewnia kolagenowi wyjątkową trwałość i odporność na uszkodzenia.

Typy kolagenu

Wyróżniono aż 28 typów kolagenu. W ludzkim ciele najczęściej występują:

  • Kolagen typu I – który stanowi 90% kolagenu w Twoim ciele. Buduje skórę, kości, ścięgna i więzadła.
  • Kolagen typu II –buduje chrząstkę stawową i zapewnia jej elastyczność i odpowiednie nawilżenie.
  • Kolagen typu III – występuje w mięśniach, naczyniach krwionośnych i narządach wewnętrznych.
  • Kolagen typu IV – znajduje się w głębokich warstwach skóry.
  • Kolagen typu V – występuje w rogówce oka, niektórych częściach skóry, włosach i tkance łożyska.
Pięć różowych okręgów, wewnątrz nich typy kolagenu napisane rzymskimi cyframi
Jest pięć typów kolagenu, które najczęściej występują w ludzkim ciele

WAŻNE: Poszczególne typy kolagenu wykazują różnice w budowie (kolejność aminokwasów), umiejscowieniu w ciele i funkcjach, jednak każdy z nich zawiera co najmniej jedną strukturę potrójnej helisy (superhelisy).

Kolagen – funkcje w organizmie

Kolagen jest jak wewnętrzne, elastyczne rusztowanie Twojego ciała. Nie bez powodu jest on nazywany „białkiem młodości”. Obecność rozciągliwych jak guma kolagenowych włókien, zapewnia Twojej skórze elastyczność, a kościom stawom i ścięgnom – zwiększoną odporność na urazy mechaniczne.

Oto niektóre, wybrane funkcje kolagenu:

  • Zapewnia strukturalną integralność tkanek i narządów – kolagen obecny w przestrzeniach międzykomórkowych spaja komórki i tkanki, jednocześnie nadając im kształt.
  • Stanowi główny budulec skóry, ścięgien i kości – obecny tam kolagen typu I zwiększa ich elastyczność, twardość i sprężystość, dzięki czemu zapewnia im większą wytrzymałość na urazy mechaniczne. Kolagen bierze także udział w procesie zrastania się kości.
  • Buduje chrząstkę stawową – dzięki obecności kolagenu typu II chrząstka stawowa jest elastyczna i odpowiednio nawilżona (dzięki obecności mazi stawowej). Kolagen wspiera również jej regenerację.
  • Wiąże wodę w tkankach – ta zdolność kolagenu jest szczególnie ważna dla Twojej skóry, która do prawidłowego funkcjonowania potrzebuje odpowiedniego nawilżenia. Gdy Twój organizm produkuje odpowiednie ilości kolagenu, skóra jest napięta i sprężysta  – a w konsekwencji bardziej odporna na działanie czynników zewnętrznych.
  • Bierze udział w gojeniu się ran – kolagen ma kluczowe znaczenie w prawidłowym gojeniu rany, ponieważ reguluje wydzielanie enzymów odpowiedzialnych za ten proces. Dlatego produkty na bazie kolagenu wykorzystuje się w preparatach przyspieszających proces gojenia.

To oczywiście tylko wybrane funkcje kolagenu, ponieważ „białko młodości” ma wpływ na prawidłowe funkcjonowanie większości tkanek Twojego ciała (stanowi wszak aż 1/3 wszystkich białek w ludzkim organizmie).

Skutki niedoboru kolagenu

Twoje ciało potrafi samodzielnie wytwarzać kolagen, jednak wraz z wiekiem ta zdolność zanika. Włókna kolagenowe z czasem stają się coraz słabsze, rzadsze i bardziej łamliwe. U kobiet niedobór kolagenu staje się szczególnie dotkliwy po menopauzie. Około 60. roku życia zdolność produkcji kolagenu zanika zupełnie.

Poniższe symptomy mogą świadczyć o tym, że w Twoim ciele kolagenu jest coraz mniej:

  • Twoja skóra traci sprężystość, elastyczność i blask. Pojawiają się pierwsze zmarszczki.
  • Coraz częściej pojawiają się skurcze i bóle mięśni. Czujesz osłabienie.
  • Ścięgna i więzadła stają się sztywne, tracą dawną elastyczność.
  • Pojawia się ból stawów i choroba zwyrodnieniowa stawów, spowodowane zużyciem chrząstki stawowej.
  • Pojawiają się problemy z krążeniem.
Wycinek młodej skóry, nawilżonej z gęstymi włóknami kolagenowymi. Obok skóra starzejąca się z rzadką siecią włókien kolagenowych

Włókna kolagenu wraz z wiekiem stają się coraz słabsze i bardziej podatne na zniszczenie

BADANIE: Proces zaniku kolagenu w organizmie wraz z wiekiem jest naturalny, jednak są czynniki, które przyspieszają go jeszcze bardziej. W 2002 roku wykonano badanie, które potwierdziło, że palenie tytoniu ma wpływ na szybkość syntezy i degradacji włókien kolagenowych.

W badaniu wzięło udział 47 palaczy i 51 osób, które nigdy nie miały papierosa w ustach. Naukowcy wzięli pod lupę poziom kolagenu I i III typu u obydwu grup. W wyniku badania odnotowano, że szybkość syntezy kolagenu była niższa u osób palących (kolagenu typu I o 18%, kolagenu typu III o 22%).

Poziom metaloproteinazy macierzy MMP (procesu, który prowadzi do rozpadu włókien kolagenowych) był o 100% wyższy u osób palących.

WNIOSEK: Palenie zaburza zdolność produkcji kolagenu i zwiększa szybkość jego rozpadu.  

Proces syntezy kolagenu

Zarówno synteza, jak i rozkład kolagenu zachodzą w fibroblastach – komórkach, które znajdują się w skórze właściwej. W procesie tworzenia włókien kolagenowych bardzo ważną rolę spełnia witamina C – jej niedobór może prowadzić do tworzenia słabych i łamliwych cząsteczek kolagenu.

Jak powstaje kolagen?

Proces powstawania kolagenu jest skomplikowany i wieloetapowy. Synteza jest inicjowana w komórkach fibroblastów, jej kolejne etapy zachodzą również w przestrzeniach międzykomórkowych. W początkowym etapie procesu tworzony jest protokolagen, który następnie pod wpływem enzymów przekształcany jest w kolagen właściwy.

Schemat powstawania włókien kolagenu
Włókna kolagenu powstają w fibroblastach przy udziale witaminy C

Oto jak przebiega synteza kolagenu krok po kroku:

  • Transkrypcja genów w fibroblastach – geny to miniaturowe matryce informacji, dzięki którym Twój organizm wie, jak przeprowadzać poszczególne procesy, konieczne dla właściwego funkcjonowania. Informacje o syntezie kolagenu zapisane są w 44 genach – każdy z nich koduje określoną sekwencję genów, odpowiedzialnych za powstanie aminokwasów, tworzących włókna kolagenowe. Proces transkrypcji genów zachodzi w jądrze komórkowym fibroblastów.
  • Tworzenie pre-propeptydu – zachodzi w cytoplazmie fibroblastu w wyniku połączenia cząsteczki mRNA z podjednostkami rybosomu.
  • Tworzenie wiązań sieciowych peptydów – które łączą ze sobą poszczególne peptydy (złożonych z sekwencji aminokwasów) w trwałą sieć. W tym procesie kluczową rolę pełni witamina C, bez której nie mogą powstać trwałe, odporne i elastyczne wiązania.
  • Modyfikacje w aparacie Goldiego – proces zachodzący w fibroblastach, w wyniku którego prokolagen jest modyfikowany i pakowany do pęcherzyka wydzielniczego – który następnie przetransportuje protokolagen poza komórkę fibroblastu.
  • Tworzenie tropokolagenu – podczas przechodzenia przez błonę komórkową fibroblastów, zawarte w niej enzymy usuwają „luźne końcówki” cząsteczki kolagenu. To co pozostaje nazywane jest tropokolagenem.
  • Synteza włókienek kolagenowych – następuje już poza komórką fibroblastu. Przy udziale pozakomórkowego enzymu – oksydazy lizylowej – tropokolagen przetwarzany jest we włókienka kolagenowe.

Jak widzisz proces powstawania kolagenu wymaga zaangażowania wielu organelli komórkowych i substancji pomocniczych (enzymów, kofaktorów). Jednym z kluczowych związków, które regulują proces syntezy kolagenu jest witamina C – która pełni kluczową funkcję w powstawaniu wiązań między aminokwasami.

Rola witaminy C w biosyntezie kolagenu

Wzór chemiczny witaminy c. Po lewej stronie cząsteczka witaminy c w żółtym okręgu.
Witamina C jest kluczowa dla prawidłowej syntezy kolagenu w organizmie

Obecność witaminy C (czyli kwasu askorbinowego) jest absolutnie niezbędna, aby synteza kolagenu w Twoim ciele przebiegała prawidłowo. Dlaczego?

  • Witamina C przyspiesza działanie enzymów – które regulują proces syntezy kolagenu (prolilu i lizylu). W naukowym żargonie mówi się, że witamina C jest kofaktorem, a więc substancją wspomagającą działanie innych związków.
  • Witamina C działa na DNA – zwiększając szybkość transkrypcji RNA prokolagenu. Dzięki temu reguluje międzykomórkową ilość kolagenu w Twoim ciele.
  • Witamina C bierze udział w tworzeniu wiązań wodorowych – które łączą ze sobą aminokwasy w łańcuchy polipeptydowe. Mocne wiązania wodorowe są ważne dla kluczowych cech włókien kolagenowych – elastyczności, trwałości i sprężystości.

Jak niedobór witaminy C wpływa na syntezę kolagenu?

Mam dla Ciebie dobrą i złą wiadomość. Zacznijmy od tej złej: Twoje ciało nie jest w stanie samodzielnie produkować witaminy C. Aby dostarczyć organizmowi odpowiednią ilość tej substancji musisz więc włączyć do diety produkty bogate w tę witaminę – nie zaszkodzi również przemyślana suplementacja.

Dobra wiadomość brzmi: znaczne niedobory witaminy C (prowadzące np. do szkorbutu) występują w krajach rozwiniętych rzadko. Jest więc mało prawdopodobne, że synteza kolagenu w Twoim ciele zostanie mocno upośledzona przez niedobór tej witaminy.

Jednak drobne niedobory witaminy C występują i mogą mieć negatywne skutki dla procesu syntezy kolagenu w Twoim ciele. Oto objawy:

  • Szorstka, nieprzyjemna w dotyku skóra – gdy poziom witaminy C jest zbyt niski, na powierzchni skóry mogą powstawać wypryski, przypominające gęsią skórkę.
  • Łamliwość i wypadanie włosów – oraz włosy zwinięte w kształt korkociągu. Dolegliwość zwykle przechodzi mniej więcej po miesiącu kuracji uzupełniającej niedobór witaminy C.
  • Słabe i łamliwe paznokcie – często również odkształcone w łyżeczkowaty sposób.
  • Często powstające siniaki – niedobór witaminy C upośledza produkcję kolagenu, przez co osłabia naczynia krwionośne. W efekcie naczynia mogą pękać, nawet pod wpływem niewielkich uszkodzeń mechanicznych – co z kolei prowadzi do powstawania siniaków.
  • Wolne gojenie się ran – kolagen pełni bardzo ważną rolę w procesie gojenia rany. Jeśli przez niedobór witaminy C produkcja kolagenu zostaje opóźniona – może to skutkować upośledzeniem procesu zabliźniania, a nawet otwieraniem starych ran.
  • Bolesne, puchnące stawy – chrząstki stawowe zawierają duże ilości kolagenu, dlatego upośledzenie produkcji „białka młodości” wywołane niedoborem witaminy C, może być dla nich szkodliwe. Badania wykazują korelację między niedoborem witaminy C a bólem stawów – szczególnie u osób starszych.
  • Osłabienie kości – witamina C odgrywa ważną rolę w procesie tworzenia kości, a jej niedobór może zwiększać tempo utraty masy kostnej.
Ludzkie stawy kolanowe
Obecność kolagenu jest ważna dla prawidłowego funkcjonowania kości i stawów

WAŻNE: Jedną z najpoważniejszych konsekwencji upośledzenia syntezy kolagenu przez niedobór witaminy C jest szkorbut –  który objawia się chorobami dziąseł, zaburzeniach w gojeniu się ran i ogólnym zmęczeniem. Warto jednak zaznaczyć, że w krajach rozwiniętych szkorbut występuje bardzo rzadko (głównie u niemowląt, osób starszych i alkoholików).

Jak spowolnić proces utraty kolagenu?

Wraz z wiekiem Twoje ciało produkuje coraz mniej kolagenu. Poza tym włókna kolagenowe osób starszych są coraz słabsze i bardziej podatne na zniszczenia.

Najbardziej cierpią na tym:

  • Skóra – która z wiekiem traci elastyczność. Przez deficyt kolagenu zaczynają pojawiać się na niej zmarszczki.
  • Kości – których wytrzymałość zmniejsza się przez utratę kolagenu.
  • Stawy – chrząstka stawowa składa się głównie z kolagenu, dlatego gdy zaczyna go brakować, może pojawić się ból i opuchlizna.

Proces utraty kolagenu jest naturalny, jednak istnieje kilka sposobów, które pomogą go spowolnić.

Jak to zrobić?

1. Rzuć palenie – papierosy spowalniają szybkość syntezy kolagenu i przyspieszają jego rozpad.

2. Ogranicz spożycie alkoholubadania wykazały, że regularne spożycie alkoholu (przynajmniej 8 porcji tygodniowo) wpływa negatywnie na proces syntezy kolagenu.

3. Ogranicz cukry proste i przetworzoną żywność – które mogą upośledzać przemieszczanie kolagenu i jego zdolność do interakcji z innymi komórkami.

4. Stosuj filtry przeciwsłoneczne – długotrwała ekspozycja na słońce przyczynia się do rozpadu włókien kolagenowych. Jeśli wychodzisz na zewnątrz w słoneczny dzień – zawsze stosuj filtr, lub zakrywaj możliwie największą powierzchnię ciała przewiewną odzieżą.

5. Stosuj dietę wspomagającą produkcję kolagenu – dostarczaj organizmowi aminokwasów koniecznych do produkcji włókien kolagenowych, a także pokarmów, które mogą wspomóc naturalną syntezą kolagenu.

Pokarmy wspomagające syntezę kolagenu

Pokarmy wspomagające produkcję kolagenu: cytryna, jajka, papryka żółta, plastry łososia, ryby, krewetki

Pokarmy bogate w witaminę C, kwas foliowy, miedź i cynk wspomagają prawidłową syntezę kolagenu

Włókna kolagenu nie mogą zostać wchłonięte przez Twój organizm w całości. Ciało najpierw strawi je do postaci aminokwasów. Włączenie produktów bogatych w kolagen do diety nie przełoży się więc bezpośrednio na wyższy poziom kolagenu w organizmie.

Jednak jest wiele pokarmów, które wspomagają syntezę kolagenu w organizmie i zdecydowanie warto po nie sięgnąć, aby wspomóc proces produkcji kolagenu. Są to:

  • Witamina C – kluczowa dla prawidłowego przebiegu syntezy kolagenu w organizmie. Produkty bogate w witaminę C to: owoce cytrusowe, papryka, truskawki, brokuły, brukselka.
  • Kwas foliowy (czyli witamina B9) – pomaga w prawidłowej syntezie aminokwasów, z których składa się kolagen. Znajdziesz go w: brokułach, szpinaku, zielonym groszku, brukselce, orzechach, pieczywie pełnoziarnistym.
  • Miedź – również konieczna w procesie produkcji kolagenu, a także elastyny. Znajdziesz ją w: wątrobie cielęcej, ziarnach sezamu, pestkach dyni, liściastych warzywach, gorzkiej czekoladzie.
  • Prolina – aminokwas białkowy, który wchodzi w skład włókien kolagenowych. Znajdziesz ją w mięsie, mleku i jajach, a także warzywach strączkowych.
  • Glicyna – drugi ważny aminokwas budujący kolagen. Znajdziesz go w: czerwonym mięsie, skórze kurczaka, orzeszkach ziemnych i muesli.
  • Cynk – spełnia ważną rolę w procesie syntezy kolagenu. Znajdziesz go w: orzechach, ciecierzycy, brokułach, produktach mlecznych i wieprzowinie.

Suplementacja kolagenu

Sproszkowany kolagen na łopatce, obok kapsułki z kolagenem

Przyjmowanie suplementów z kolagenem dostarcza organizmowi aminokwasów, koniecznych do produkcji „białka młodości”

Możesz teraz pomyśleć: „No dobrze, skoro moje ciało wraz z wiekiem przestaje wytwarzać kolagen, nie mogę mu go po prostu dostarczyć z dietą albo suplementacją?”. Niestety to nie takie proste. Twój organizm nie potrafi przyswoić włókien kolagenowych w całości – najpierw rozkłada je do postaci aminokwasów.

Jeśli więc wprowadzisz do diety produkty bogate w kolagen (jak żelatyna wieprzowa, kurze łapki, czy podroby) – dostarczysz organizmowi aminokwasów, a nie całych włókien kolagenowych. Twoje ciało zużyje je jako budulec do bieżących potrzeb – niekoniecznie do budowy kolagenu.

Jeśli chodzi o suplementację, na rynku znajdziesz kolagen w dwóch formach:

  • Kolagen hydrolizowany – czyli rozdrobniony w procesie hydrolizy do postaci peptydów. Ma on podobne działanie, jak kolagen pozyskiwany z żywnością – dostarcza organizmowi aminokwasów, które mogą (ale nie muszą) zostać wykorzystane do produkcji kolagenu.
  • Kolagen natywny – który zawiera całe, nierozdrobnione do postaci peptydów włókna kolagenu. Badania sugerują, że jego przyjmowanie może mieć pozytywny wpływ przy ubytkach kolagenu w chrząstce stawowej. Stosowanie kolagenu natywnego wspiera proces zwany tolerancją doustną – który hamuje niszczenie chrząstki stawowej przez limfocyty Treg. Dzięki temu złagodzony zostaje stan zapalny, co wspiera naprawę chrząstki stawowej.  
Staw kolanowy człowieka z widoczną chrząstką stawową
Kolagen natywny typu II buduje chrząstkę stawową

BADANIE: W przeprowadzonym w 2016 roku badaniu testowano wpływ natywnego kolagenu typu II na szybkość degradacji chrząstki stawowej.  

W próbie wzięło udział 39 osób ze zdiagnozowaną chorobą zwyrodnieniową stawu kolanowego. Testowaną grupę podzielono na dwie części – jednej podawano przez 3 miesiące paracetamol, drugiej kolagen natywny typu II.

WYNIK: W grupie, której podawano kolagen natywny typu II zaobserwowano znaczną poprawę w zakresie złagodzenia bólu (w spoczynku i podczas chodzenia). Wyniki sugerują, że warto stosować natywny kolagen jako środek uzupełniający w leczeniu objawowym choroby zwyrodnieniowej stawu kolanowego.

Podsumowanie: Kolagen i witamina C – czy warto je łączyć?

Mówiąc krótko – tak. Kolagen jako białko strukturalne odgrywa bardzo ważną rolę w Twoim organizmie. Buduje tkanki łączne, zapewnia jędrność i elastyczność skóry, jest głównym składnikiem chrząstki stawowej. Wraz w wiekiem Twoje ciało produkuje go coraz mniej – jednak możesz spowolnić ten proces.

  • Ograniczenie palenia, spożywania alkoholu i kąpieli słonecznych może spowolnić szybkość rozpadu włókien kolagenowych.
  • Witamina C jest niezbędna dla właściwej syntezy kolagenu – dlatego pamiętaj o wprowadzeniu do diety produktów bogatych w ten związek (np. cytrusów, papryki, brokułów) lub przemyślanej suplementacji. Twój organizm nie potrafi sam produkować witaminy C.
  • Połączenie witaminy C i kolagenu w diecie lub suplementacji dostarcza Twojemu organizmowi zarówno aminokwasów potrzebnych do produkcji włókien kolagenowych, jak i związku koniecznego do ich syntezy.

Dziękuję za przeczytanie mojego artykułu! Po więcej faktów na temat zdrowia i zbilansowanej diety, zapraszam na stronę: Natural.pl.

FAQ

Kolagen to białko zwierzęce – nie występuje więc w produktach pochodzenia roślinnego. Osoby, które wykluczają z diety produkty pochodzenia zwierzęcego, a jednocześnie chcą wspomóc naturalną syntezę kolagenu mogą wzbogacić dietę o składniki takie jak witamina C, cynk, czy miedź.

Zgodnie z normami żywienia dla populacji Polski, dzienne spożycie witaminy C powinno wynosić około 80 mg. Porcje zależą jednak od masy ciała – powinno przyjmować się około 1 mg/1 kg masy ciała. Witaminę C niełatwo przedawkować –maksymalna dzienna dawka wynosi 1 000 mg.

Tak, witamina C jest jedną z najbardziej labilnych witamin. Jest wrażliwa na działanie podwyższonej temperatury, tlenu, enzymów i niektórych jonów metali (żelaza, miedzi). Aby dostarczyć organizmowi jak najwięcej witaminy C, warto spożywać owoce i warzywa bez obróbki termicznej.

Agata Jach

Autor

Redaktorka Natural.pl. W tekstach podejmuję tematy związane ze zdrowiem i biologią człowieka, ze szczególnym uwzględnieniem zbilansowanego i zdrowego odżywiania. Opieram się tylko na wiarygodnych, potwierdzonych i aktualnych źródłach, takich jak: PubMed, Frontiers in Phisiology, czy Oxford Academic, oraz wiedzy ekspertów. Wszystko po to, aby pomóc Ci podjąć świadome decyzje dotyczące Twojego zdrowia.

Marzena Kucia

Konsultacja Merytoryczna

Doktor nauk biologicznych – absolwentka SGGW i Uniwersytetu Poczdamskiego. Beneficjentka grantu przyznawanego młodym naukowcom w ramach europejskiego projektu EARNEST (z ang.: Early Nutrition Programming). Prowadziła badania nad wpływem diety wysokobiałkowej na przebieg ciąży, laktacji i ekspresji genów u potomstwa w Research Institute for Farm Animal Biology pod Rostockiem. Pasjonatka epigenetyki i programowania żywieniowego.

1. Nazwek T., Varacallo M.: Physiology, Connective Tissue. Dostęp online.

2.  Morąg M., Burza A.: Budowa, właściwości oraz funkcje kolagenu w skórze. Dostęp online.

3. N. Ruth, R. Pauzi, Bahari H.: Current Insights into Collagen Type I. Dostęp online.

4. Ricard-Blum S.: The collagen family. Dostęp online.  

5. Wu M., Cronin K., Crane K.: Biochemistry, Collagen Synthesis. Dostęp online.

6. Rieppo L., Janssen L., Rahunen K., et al.: Histochemical quantification of collagen content in articular cartilage. Dostęp online.

7. Mathew-Steiner S., Roy S., Sen C.: Collagen in Wound Healing. Dostęp online.

8. Knuutinen A., Kokkonen N., Risteli J., et al.: Smoking affects collagen synthesis and extracellular matrix turnover in human skin. Dostęp online.

9. Burke K.: Skin Aging Handbook, Dostęp online.

10. Hwang S., Schwartz R.: Keratosis pilaris: a common follicular hyperkeratosis. Dostęp online.

11. Hirschmann J., Raugi G.: Adult scurvy. Dostęp online.

12. Galimberti F., Mesinkovska N.: Skin findings associated with nutritional deficiencies. Dostęp online.

13. Fain O.: Musculoskeletal manifestations of scurvy. Dostęp online.

14. Shin J., Kwon S., Choi J.: Molecular Mechanisms of Dermal Aging and Antiaging Approaches. Dostęp online.

15. Goodman G., Kaufman J., Day D., et al.: Impact of Smoking and Alcohol Use on Facial Aging in Women: Results of a Large Multinational, Multiracial, Cross-sectional Survey. Dostęp online.

16. Nguyen H., Katta R., Sugar Sag: Glycation and the Role of Diet in Aging Skin. Dostęp online.

17. Budden T., Gaudy-Marqueste C., Porter A.: Ultraviolet light-induced collagen degradation inhibits melanoma invasion. Dostęp online.

18. Bakilan F., Armagan O., Ozgen M.: Effects of Native Type II Collagen Treatment on Knee Osteoarthritis: A Randomized Controlled Trial. Dostęp online.

Najnowsze wpisy

Darmowa dostawa od 299 zł Darmowa dostawa od 299 zł
30 dni na zwrot 30 dni na zwrot
Satysfakcja gwarantowana Satysfakcja gwarantowana
Bezpieczne płatności Bezpieczne płatności

Dołącz do naszego newslettera, odbierz 20 zł na pierwsze zakupy
i śledź informacje o najnowszych produktach i promocjach!

ZAPISZ SIĘ DO NEWSLETTERA

Członek GOED Krajowa Rada Suplementów i Odżywek Firma Przyjazna Klientowi Zdrowa Marka Roku Dziecięca Marka Roku Męska Marka Roku Firma z Sercem - UNICEF
Ta strona używa plików Cookies. Dowiedz się więcej o celu ich używania i możliwości zmiany ustawień Cookies w przeglądarce. Więcej informacji