Czarny bez: właściwości, działanie i przeciwskazania

Czarny bez (Sambucus nigra) to jedno z najbogatszych naturalnych źródeł antocyjanów – silnych przeciwutleniaczy, które wspierają odporność i chronią komórki przed stresem oksydacyjnym. Owoce czarnego bzu zawierają średnio aż 485 mg antocyjanów na 100 g świeżego surowca!

Uwaga na surowy czarny bez – nieprawidłowo przygotowane owoce, liście i inne części rośliny zawierają związki cyjanogenne (np. sambunigrynę), które mogą powodować nudności, wymioty, biegunkę, a w większych ilościach nawet objawy zatrucia. Obróbka termiczna (np. gotowanie) skutecznie neutralizuje te substancje, dlatego czarnego bzu nie należy spożywać na surowo.

Aby skorzystać z właściwości czarnego bzu w bezpieczny sposób, warto sięgać po standaryzowane suplementy diety. Zawierają one odpowiednio przetworzone i skoncentrowane porcje ekstraktu, wolne od naturalnie występujących toksyn i zapewniające stałą jakość składników aktywnych, takich jak antocyjany.

Spis treści:

• Czarny bez – co to za roślina? 
• Właściwości czarnego bzu 
• Czarny bez: na co pomaga? 
• Syrop z czarnego bzu: przepis 
• Przeciwskazania do stosowania czarnego bzu 
• Czarny bez: podsumowanie

Sprawdź inne składniki suplementów:

• Ostropest plamisty: właściwości, zastosowanie i suplementacja 
• Resweratrol – co to jest i na co pomaga? Właściwości i działanie 
• Jaki jest najmocniejszy kolagen na stawy: czy typ ma znaczenie?

Czarny bez – co to za roślina? 

Czarny bez (łac. Sambucus nigra L.) to roślina stosowana od wieków w medycynie naturalnej. Jest ceniony zarówno za swoje właściwości zdrowotne, jak i walory smakowe.  

Krzewy czarnego bzu występują naturalnie w Europie i północnej Afryce, jednak zostały wprowadzone również do niektórych części Azji i Ameryki Północnej. Bez czarny charakteryzuje się drobnymi białymi  kwiatostanami oraz czarno-fioletowymi owocami.  

Za intensywny kolor owoców czarnego bzu odpowiadają naturalne barwniki: antocyjany. Dzięki właściwościom antyoksydacyjnym to cenne składniki dla zdrowia człowieka.  

Różne części bzu od wieków stosuje się w ziołolecznictwie, a kwiaty i owoce jako smaczny dodatek do napojów, sosów lub dżemów.  

Właściwości czarnego bzu 

Czarny bez od dawna był wykorzystywany przez nasze babcie jako naturalny sposób na wsparcie odporności i zdrowia. Badania naukowe potwierdzają, że obecne w jego owocach i kwiatach flawonoidy wykazują działanie przeciwwirusowe.  

Flawonoidy to naturalne substancje ochronne występujące w roślinach.  Chronią roślinę przed wolnymi rodnikami, promieniowaniem UV czy patogenami i szkodnikami.  

Działanie antyoksydacyjne jest niezwykle cenne także dla ludzi: dlatego warto włączyć flawonoidy do diety (głównie pod postacią owoców i warzyw). Antyoksydanty chronią organizm przed niszczycielską działalnością wolnych rodników, które mogą uszkadzać struktury komórkowe, przyczyniać się do powstawania stanów zapalnych i osłabiać odporność.  

Najcenniejszymi częściami czarnego bzu są jego dojrzałe owoce i kwiaty, z których robi się soki i napary. 

Oprócz flawonoidów i antocyjanów owoce bzu zawierają znaczne ilości przeciwutleniającej witaminy C. Wspiera ona również gojenie się ran i regenerację nabłonka.  

Kwiaty są dobrym źródłem rutyny, która wzmacnia naczynia krwionośne i poprawia ich elastyczność i szczelność. Pomaga zapobiegać obrzękom i stanom zapalnym żył oraz wspomaga mikrokrążenie. Jej antyoksydacyjne działanie „wymiata” wolne rodniki i wzmacnia działanie witaminy C. 

WAŻNE: Antyoksydanty (przeciwutleniacze) są cząsteczkami, które zwalczają wolne rodniki w organizmie. Szczególnie duża ilość wolnych rodników powstaje podczas stanów zapalnych, chorób czy na skutek palenia tytoniu. Niszczą one struktury komórkowe takie jak białka, lipidy czy nawet DNA.  

Więcej informacji o działaniu antyoksydantów:  Czym są antyoksydanty? Przykłady w diecie. 

Czarny bez: na co pomaga? 

Prozdrowotne właściwości czarnego bzu nie umknęły również uwadze naukowców. Liczne badania dowiodły jego przeciwwirusowego i przeciwbakteryjnego działania, dzięki czemu z powodzeniem może być stosowany jako naturalne wsparcie odporności. 

• Skrócenie czasu infekcji: badanie opublikowane w 2004 roku na 60 pacjentach chorych na grypę udowodniło, że syrop z owoców bzu jest w stanie wzmocnić organizm podczas grypy. Przyjmowanie 15 ml syropu 4 razy dziennie w porównaniu do grupy przyjmującej placebo skróciło przebieg choroby o 4 dni.  

• Złagodzenie objawów choroby: przegląd z 2020 roku obejmujący 5 badań z udziałem 936 dorosłych uczestników wykazał, że preparaty ziołowe na bazie owoców czarnego bzu mogą skrócić czas trwania i o połowę złagodzić objawy infekcji wirusowych (gorączka, ból głowy, katar i zatkany nos), jeśli zostaną spożyte w ciągu pierwszych 48 godzin choroby. Wnioski te oparto na badaniach klinicznych, w których ekstrakt z czarnego bzu podawano przez krótki okres – 16 dni. 

• Zahamowanie namnażania się bakterii: dodanie 10% ekstraktu z owoców czarnego bzu do hodowli bakteryjnych spowodowało zmniejszenie o ponad 70% wzrost bakterii odpowiadających za infekcje górnych dróg oddechowych w stosunku do hodowli bez dodatku ekstraktu z bzu czarnego. Natomiast przy 20% stężeniu ekstraktu z owoców zaobserwowano ponad 99% redukcję wzrostu bakterii.   

Może Cię również zainteresować: Jak wzmocnić układ immunologiczny u dorosłych? 5 filarów.  

Syrop z czarnego bzu: przepis 

Syrop z owoców czarnego bzu jest idealnym wsparciem organizmu okresie jesienno-zimowym. W ramach profilaktyki przeziębień możesz dodawać go do lekko przestudzonej herbaty zamiast cukru. Stworzysz dzięki temu rozgrzewający napój, który dostarczy organizmowi zdrowych przeciwutleniaczy i wzmocni Twój układ odpornościowy.  

Sprawdź prosty przepis przygotowany przez  dietetyczkę kliniczną Agnieszkę Ślusarską-Staniszewską. 

Syrop z czarnego bzu 

Składniki:  

• 500 g dojrzałych owoców czarnego bzu  

• 500 ml wody  

• 300 g cukru (lub więcej, w zależności od preferencji)  

• Sok z 1 cytryny (opcjonalnie)  

Przygotowanie:  

Owoce czarnego bzu należy oderwać od gałązek i dokładnie umyć. Owoce umieścić w garnku i zalać wodą. Gotować przez około 10-15 minut, aż owoce zmiękną. Następnie przecedzić przez sito, aby oddzielić sok od pestek. Do powstałego soku dodać cukier i gotować na małym ogniu przez około 10-15 minut, aż syrop zgęstnieje. Na koniec dodać sok z cytryny, który poprawi smak i pomoże w konserwacji. Gorący syrop przelać do sterylizowanych butelek lub słoików. Przechowywać w chłodnym miejscu.  

Na zdrowie! 

Przeciwskazania do stosowania czarnego bzu 

Choć czarny bez ma wiele właściwości korzystnych dla zdrowia, należy pamiętać, że jego surowe i niedojrzałe owoce i kwiaty są toksyczne. Zawierają sambunigrynę – trującą substancję, która może spowodować silne zatrucie i dolegliwości ze strony układu pokarmowego.  

Związek ten zostaje jednak całkowicie zneutralizowany pod wpływem obróbki cieplnej, takiej jak gotowanie lub suszenie. 

Podczas przygotowywania soków lub przetworów z owoców czarnego bzu ważne jest, by oddzielić pestki od miąższu i uniknąć ich przypadkowego połknięcia. Pestki po zetknięciu z sokami trawiennymi wydzielają silnie szkodliwy dla zdrowia kwas cyjanowodorowy.  

Czarny bez: podsumowanie

• Zdrowotne właściwości czarnego bzu znane są od pokoleń: Stosowane w medycynie ludowej i ziołolecznictwie napary i soki są do dziś powszechnie wykorzystywane w profilaktyce przeziębienia i grypy. 

• Czarny bez to roślina o silnych właściwościach antyoksydacyjnych: Stosowanie produktów z czarnego bzu wzmacnia układ odpornościowy, działa przeciwwirusowo i przeciwbakteryjnie.  

• Źle przygotowany dziki bez może być trujący: Niedojrzałe i surowe owoce i kwiaty bzu zawierają toksyczne substancje, które zostają jednak zneutralizowane pod wpływem suszenia lub gotowania. Należy również uważać na pestki – ich połknięcie może prowadzić do poważnego zatrucia.  

FAQ

Źródła