PROMOCJA 3 za 2! Wybierz 3 dowolne produkty i otrzymaj jeden z nich GRATIS!

Witamina C lewoskrętna: co to takiego? Jak nie dać się oszukać! 

Opublikowano: 05.2024
Odsłony: 930

Lewoskrętna witamina C jest przez niektóre media przedstawiana jako mityczne panaceum, działające nie tylko na katar, ale nawet na poważne dolegliwości. Czy słusznie? Czym ten „magiczny” związek jest w rzeczywistości?

W naszym artykule bierzemy pod lupę witaminę C lewoskrętną i przyglądamy się naukowym badaniom. Wszystko po to, żeby rzetelnie odpowiedzieć na pytanie: czy lewoskrętna witamina C to naprawdę remedium na wszelkie dolegliwości?

Lewoskrętna witamina C

Spis treści:

Może Cię zainteresować:

Witamina C lewoskrętna: co to takiego?

Coś takiego, jak witamina C lewoskrętna nie istnieje. Lewoskrętny, czyli skręcający płaszczyznę światła spolaryzowanego w lewo, jest tylko kwas D-askorbinowy, który nie jest witaminą. Witamina C, czyli kwas L-askorbinowy, skręca płaszczyznę światła spolaryzowanego zawsze w prawo.

To, czy dany związek chemiczny jest lewo, czy prawoskrętny związane jest z jego aktywnością optyczną. Tę właściwość określa się na podstawie analizy czy wiązka światła spolaryzowanego przepuszczona przez roztwór tego związku ulega odchyleniu w lewo lub w prawo.

A co to oznacza w praktyce?

  • Inną nazwą witaminy C jest kwas L-askorbinowy. Jednak litera „L” w nazwie wcale nie znaczy, że jest lewoskrętna. Przedrostek L- lub D- określają sposób budowy i właściwości chemiczne cząsteczki, nie kierunek skręcalności światła spolaryzowanego.
  • Witamina C jest zawsze prawoskrętna – wiązka światła spolaryzowanego przechodzącego przez roztwór tej cząsteczki jest skręcana przez nią w lewo.
  • Jedynie kwas L-askorbinowy, czyli witamina C, jak puzzle pasuje do struktury enzymów organizmów żywych. Dzięki temu dopasowaniu pomaga enzymom przeprowadzać odpowiednie reakcje chemiczne w naszym ciele.

Lewoskrętny kwas D-askorbinowy

Kwas askorbinowy w chlebie i dżemie
Lewoskrętna forma kwasu askorbinowego to w rzeczywistości naturalny konserwant do żywności, często spotykany np. w chlebie tostowym.
  • Kwas D-askorbinowy jest cząsteczką lewoskrętną, czyli skręca płaszczyznę światła spolaryzowanego w lewo. Nie jest jednak witaminą, a naturalnym przeciwutleniaczem używanym do konserwacji żywności. Znajdziemy go na przykład w chlebie, wędlinach, dżemach oraz różnych sosach.
  • Kwas D-askorbinowy nie jest dla nas przydatny do procesów biologicznych – ciało człowieka z niego nie korzysta.  
Monika Sidorczuk, biolożka
Cząsteczka kwasu L-askorbinowego zbudowana jest z atomów tak jak budowla z klocków. Z tego samego zestawu klocków da się ułożyć różne konstrukcje, które będą cechowały się innym ułożeniem przestrzennym poszczególnych elementów. W taki sposób można wytłumaczyć budowę kwasu D-askorbinowego. Chociaż powstaje z tych samych elementów co witamina C (kwas L-askorbinowy), to jego budowa i właściwości są inne.
Monika Sidorczuk, biolożka

Czy witamina C lewoskrętna jest prawdziwa?

Nie istnieje coś takiego jak „lewoskrętna witamina C”, tak jak nie istnieje ciepły lód, suchy deszcz czy radosny smutek. Te słowa wzajemnie siebie wykluczają.

Witamina C zawsze skręca płaszczyznę światła spolaryzowanego w prawo, czyli jest prawoskrętna. Wynika to z jej budowy i właściwości chemicznych.

Przeczytaj również: Kwasy Omega 3, 6 i 9: jakie wybrać? [Źródła + właściwości]

Jakie funkcje w organizmie pełni witamina C?

Czy Wasze mamy i babcie też podsuwają Wam witaminę C, gdy na zewnątrz pojawia się jesienna aura?

Jeśli tak, to mają rację. Kwas L-askorbinowy odgrywa ważną rolę w funkcjonowaniu układu odpornościowego. Jest silnym antyoksydantem (przeciwutleniaczem), czyli cząsteczką, która zwalcza wolne rodniki i zapobiega ich szkodliwemu wpływowi na struktury komórkowe takie jak białka, DNA czy błony komórkowe.

CIEKAWOSTKA Witamina C została po raz pierwszy wyizolowana z papryki w 1928 r. przez węgierskiego lekarza Alberta Szent-Györgyi. Za odkrycie witaminy C Albert Szent-Györgyi w 1937 r. otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny.

Najważniejsze funkcje witaminy C:

  • Uczestniczy w wytwarzaniu kolagenu – białka strukturalnego, które nadaje tkankom sprężystość i elastyczność oraz większą odporność na urazy.
  • Zwiększa przyswajanie żelaza z pożywienia – przekształca żelazo niehemowe (roślinne) w formę łatwiejszą do wchłonięcia przez dwunastnicę.
  • Warunkuje działanie wielu enzymów – które przeprowadzają reakcje chemiczne w organizmie.
  • Bierze udział w syntezie niektórych neuroprzekaźników – na przykład serotoniny nazywanej hormonem szczęścia.
  • Wzmacnia dziąsła i zęby – ma właściwości antybakteryjne i wspomaga tworzenie dziąseł, włókien ozębnej i zębiny.
  • Poprawia krążenie krwi – uszczelnia naczynia krwionośne, zmniejsza ryzyko krwotoków i siniaków.
  • Bierze udział w utrzymywaniu puli aktywnie biologicznej witaminy E – witamina E usuwa wolne rodniki z naszych komórek, przechodząc przy tym do mniej aktywnej formy. Witamina C pomaga jej wrócić do swojego pierwotnego stanu.

Organizm człowieka nie jest w stanie samodzielnie wytworzyć witaminy C. Dlatego to tak ważne, aby dostarczyć ją wraz z dietą lub najwyższej jakości suplementami.

CIEKAWOSTKA: Organizm człowieka nie jest zdolny do wytworzenia witaminy C z powodu uszkodzenia genu kodującego ostatni enzym szlaku wytwarzania tej witaminy. Dotyczy to również niektórych ssaków: naczelnych, kawii domowej (niegdyś nazywanej świnką morską) i niektórych gatunków nietoperzy.

Sprawdź: Kolagen i witamina C: potrzebujesz ich obu! Dlaczego?

Jakie jest dzienne zapotrzebowanie na witaminę C?

Kobieta w ciąży przygotowuje zdrowy koktajl bogaty w witaminę C
Kobiety w ciąży i karmiące piersią mają zwiększone zapotrzebowanie na witaminę C.

Zalecana dzienna porcja witaminy C zależy od wieku, płci i stanu naszego zdrowia. Rekomendowany dzienny poziom spożycia (RDA) witaminy C dla osób dorosłych to około 75 mg, a dla dzieci – około 50 mg.

U osób chorych na cukrzycę wchłanianie witaminy C przez układ pokarmowy może być zaburzone. Podobnie jest w czasie grypy żołądkowej, silnego stresu czy u osób palących papierosy.

Zwiększone zapotrzebowanie na witaminę C mają:

  • kobiety w ciąży
  • kobiety karmiące
  • palacze

Palenie papierosów bardzo negatywnie wpływa na poziom witaminy C w organizmie. Jest to związane ze nasilonym stresem oksydacyjnym wywołanym przez dym tytoniowy, do którego zwalczania organizm potrzebuje dużych ilości antyoksydantów, między innymi witaminy C. Badania wskazały, że palacze powinni spożywać nawet o 35 mg witaminy C więcej od osób niepalących.

Niestety problem ten, chociaż już nie w tak dużym stopniu, dotyczy też osób narażonych na tak zwane „bierne palenie”.

Normy dziennego zapotrzebowania na witaminę C dla ludności Polski

Grupa
płeć, wiek
Średnie
zapotrzebowanie
Zalecane
spożycie
Wystarczające
spożycie
Niemowlęta
0-6 miesięcy
7-11 miesięcy

20 mg
20 mg
Dzieci
1-3 lat
4-6 lat
7-9 lat

30 mg
40 mg
40 mg

40 mg
50 mg
50 mg
Chłopcy
10-12 lat
13-15 lat
16-18 lat

40 mg
65 mg
65 mg

50 mg
75 mg
75 mg
Dziewczęta
10-12 lat
13-15 lat
16-18 lat

40 mg
55 mg
55 mg

50 mg
65 mg
65 mg
Mężczyźni
19-30 lat
31-50 lat
51-65 lat
66-75 lat
>75 lat

75 mg
75 mg
75 mg
75 mg
75 mg

90 mg
90 mg
90 mg
90 mg
90 mg
Kobiety
19-30 lat
31-50 lat
51-65 lat
66-75 lat
>75 lat

60 mg
60 mg
60 mg
60 mg
60 mg

75 mg
75 mg
75 mg
75 mg
75 mg
Kobiety w ciąży
<19 lat
≥19 lat

65 mg
70 mg

80 mg
85 mg
Kobiety karmiące
<19 lat
≥19 lat

95 mg
100 mg

115 mg
120 mg

Nasze ciało nie jest w stanie magazynować nadmiaru witaminy C na później. „Dawki uderzeniowe”, o których czasem możemy przeczytać w prasie i Internecie, są wydalane wraz z moczem. Nie wykazano żadnych korzyści klinicznych wynikających z przyjmowania witaminy w ilościach większych niż zalecane dzienne spożycie. 

Monika Sidorczuk, biolożka
Wykazano, że wchłanianie się witaminy C od pewnego momentu zmniejsza się wraz z wielkością porcji. Przy spożyciu 30-180 mg witaminy C na dobę wchłania się jej około 70-90%. Przy porcji przekraczającej 1000 mg na dobę wchłanianie spada do 50%. Dlatego nie warto przyjmować większej porcji, niż zalecana.
Monika Sidorczuk, biolożka

Najlepszym sposobem na dostarczenie naszemu ciału maksymalnej przyswajalnej ilości witaminy C jest przestrzeganie diety bogatej w kolorowe warzywa i owoce. Pięć porcji warzyw lub owoców dziennie zapewni odpowiednią koncentrację witaminy w naszym ciele. Wysokiej jakości suplementy diety również są cennym źródłem witaminy C, szczególnie jeśli nasze dzienne zapotrzebowanie jest wyższe.

Sprawdź też: Witamina K: Gdzie występuje i na co pomaga? Najważniejsze przeciwwskazania

Niedobór witaminy C

Dzieci jedzą zdrowe śniadanie bogate w witaminę C
W krajach europejskich niedobory witaminy C należą dziś do rzadkości.

Poważne niedobory witaminy C należą dziś do rzadkości. W krajach rozwiniętych (do których zalicza się Polska) dostęp do świeżych warzyw, owoców i napojów wzbogaconych witaminą C pozwala mieszkańcom zaspokoić zapotrzebowanie na witaminę C zdrową dietą.

Niestety w krajach rozwijających się problem niedoboru witaminy C jest wciąż obecny. Na niedobory tej witaminy mogą także cierpieć osoby zmagające się z zaburzeniami odżywiania (anoreksja, bulimia) i stosujące używki (szczególnie alkohol czy palacze nikotyny). Znaczny niedobór kwasu L-askorbinowego prowadzi do poważnej choroby – szkorbutu.

Główne objawy szkorbutu to:

  • Samoistne krwawienie i wybroczyny.
  • Opuchnięcie i krwawienie dziąseł.
  • Osłabienie odporności.
  • Wypadanie zębów.
  • Bóle mięśni i kości.
  • Słabe gojenie się ran.
  • Anemia i depresja.

Nieleczony i przedłużający się szkorbut jest potencjalnie śmiertelny, ponieważ może doprowadzić do krwotoku mózgu lub zapalenia płuc.

CIEKAWOSTKA Chemiczna nazwa witaminy C wywodzi się od jej kluczowej właściwości, którą w przeszłości było leczenie szkorbutu (szkorbut po łacinie to scorbutus, stąd kwas askorbinowy).

Szkorbut był prawdziwą zmorą średniowiecznych żeglarzy i morskich podróżników. Źródła historyczne podają, że w epoce wielkich odkryć geograficznych, w większości z powodu choroby, Vasco da Gama stracił aż 116 z 170 członków swojej załogi, a Ferdynand Magellan – 208 z 230.

Źródła witaminy C w pożywieniu

Para przygotowuje zdrowy posiłek bogaty w witaminy.
Bogate w witaminę C są nie tylko owoce, ale również warzywa i zioła.

W powszechnej świadomości to cytryny i pomarańcze to najlepsze źródła witaminy C. Jest to skojarzenie jak najbardziej poprawne – cytrusy zawierają odpowiednio do 40 do 60 i 30 do 50 mg kwasu L-askorbinowego na 100 g produktu. Jednak cytrusy nie wygrałyby konkursu na najwyższą zawartość tej witaminy.

Do najlepszych źródeł witaminy C należą:

WARZYWA

  • papryka (125-200 mg/100 g)
  • nać pietruszki (269 mg/100 g)
  • brukselka (65-145mg/100 g)
  • brokuły (65-150 mg/100 g)
  • kapusta (30-36 mg/100 g)

OWOCE

  • owoc dzikiej róży (250-800 mg/100 g)
  • czarne porzeczki (150-300 mg/100 g)
  • truskawki (46-90 mg/100 g)
  • kiwi (84 mg/100 g)
  • grejpfrut (30-70 mg/100 g)

Pożywienie pochodzenia zwierzęcego jest raczej ubogie w witaminę C.

Gotowanie, odgrzewanie i zbyt szybkie rozmrażanie potraw powodują duże straty tej cennej witaminy. W celu zachowania jak największej ilości składników mineralnych zaleca się gotowanie warzyw na parze. 

Agnieszka Ślusarska-Staniszewska, dietetyk kliniczny, psychodietetyk
Zastosowanie wysokiej temperatury znacząco obniża zawartość witaminy C w warzywach, owocach i ziołach. Dotyczy to również cytryny lub imbiru dodawanych do gorących herbat i naparów. Dlatego przed dodaniem ich do napoju możesz odczekać kilka minut, aż woda nieco przestygnie.
Agnieszka Ślusarska-Staniszewska, dietetyk kliniczny, psychodietetyk

Witamina C lewoskrętna – prawda czy mit?

Coś takiego, jak witamina C lewoskrętna nie istnieje. Lewoskrętny, czyli związek, którego roztwór skręca płaszczyznę światła spolaryzowanego w lewo, jest tylko kwas D-askorbinowy. Kwas D-askorbinowy nie ma właściwości witaminy oraz nie wykazuje aktywności biologicznej. Witamina C, czyli kwas L-askorbinowy, skręca płaszczyznę światła spolaryzowanego zawsze w prawo.

FAQ

Nie, witamina C nie może być lewoskrętna. Wynika to z jej budowy i właściwości optycznych. Witamina C zawsze skręca płaszczyznę światła spolaryzowanego w prawo, czyli jest prawoskrętna.

Witaminę C można bezpiecznie przyjmować o dowolnej porze. Ponieważ kwas L-askorbinowy jest substancją rozpuszczalną w wodzie, najlepiej wchłonie się spożyty przed pierwszym posiłkiem, popity wodą.

Badania wskazują, że duże porcje witaminy C mogą nieco zmniejszać zdolność płytek krwi do agregacji, czyli ich łączenia się ze sobą. Wymagane są jednak dalsze testy w celu dokładnego zbadania tego zjawiska.

Witamina C jest skuteczna bez względu na to, czy ma formę kapsułek czy proszku. Kwas L-askorbinowy jest dobrze przyswajany przez nasz organizm zarówno z suplementów diety, jak i żywności.

Witaminę C można stosować stale i regularnie – przestrzegając norm dziennego zapotrzebowania. Nasz organizm nie potrafi samodzielnie produkować tej witaminy, dlatego musimy pobierać ją wraz z pokarmem lub suplementami. Pełni wiele kluczowych funkcji w ciele człowieka, a jej niedobory mogą prowadzić do poważnych powikłań zdrowotnych.

Zgodnie z wytycznymi Głównego Inspektoratu Sanitarnego maksymalna dzienna porcja witaminy C nie powinna przekraczać 1000 mg dziennie. Spożywanie „dawek uderzeniowych” nie ma żadnych udowodnionych korzyści klinicznych i może zwiększać ryzyko wystąpienia skutków ubocznych (np. powstawania kamieni nerkowych, niestrawności).

Marta Traczyk

Autor

Redaktorka Natural.pl. Dużą rolę przykładam do aktualności i rzetelności cytowanych badań. Czerpię je z takich portali, jak PubMed, ResearchGate, The BJM czy Oxford Academic. Ważna dla mnie jest nie tylko eksperckość, ale również ciekawa forma przygotowywanych artykułów. W szczególności interesuje mnie wpływ zdrowej diety i świadomej suplementacji na gospodarkę hormonalną człowieka. 

Monika Sidorczuk

Konsultacja Merytoryczna

Magister biologii w zakresie specjalizacji biologii komórki i organizmu. Studia ukończyła z wyróżnieniem na Uniwersytecie Warszawskim. Zwolenniczka aktywnego trybu życia, dbania o zdrowie oraz kształtowania codziennych nawyków prowadzących do ochrony środowiska naturalnego. W kręgu jej zainteresowań jest rozwijanie wiedzy na temat zdrowych nawyków żywieniowych człowieka. 

[PubMed]

Bibliografia

1. Pullar JM., Carr AC., Vissers MCM: The Roles of Vitamin C in Skin Health. Dostep online

2. Carr AC., Maggini S.: Vitamin C and Immune Function. Dostęp online

3. Doseděl M., Jirkovský E., Macáková K., et al.: Vitamin C-Sources, Physiological Role, Kinetics, Deficiency, Use, Toxicity, and Determination. Dostep online

4. Spoelstra-de Man AME., Elbers PWG., Oudemans-Van Straaten HM.: Vitamin C: should we supplement? Dostęp online

5. Ghalibaf MHE., Kianian F., Beigoli S., et al.: The effects of vitamin C on respiratory, allergic and immunological diseases: an experimental and clinical-based review. Dostep online

6. Padayatty SJ., Levine M.: Vitamin C: the known and the unknown and Goldilocks. Dostęp online

7. Arrigoni O., De Tullio MC.: Ascorbic acid: much more than just an antioxidant. Dostęp online

8. Janda K., Kasprzak M., Wolska J.: Witamina C – budowa, właściwości, funkcje i występowanie. Dostęp online

9. Zespół do spraw Suplementów Diety: Tabela 2: Maksymalne poziomy witamin w suplementach diety. Dostęp online

Najnowsze wpisy

Najczęściej oglądane po przeczytaniu tego artykułu:

Zaufało nam ponad 3 000 000 Klientów*Publikowane opinie zostały zebrane przez serwis www.google.com i nie podlegały weryfikacji Natural Pharmaceuticals.

Darmowa dostawa od 299 zł Darmowa dostawa od 299 zł
30 dni na zwrot 30 dni na zwrot
Satysfakcja gwarantowana Satysfakcja gwarantowana
Bezpieczne płatności Bezpieczne płatności
15 Lat Natural Pharmaceuticals 1,5 miliona KLientów Członek GOED Krajowa Rada Suplementów i Odżywek Firma Przyjazna Klientowi Zdrowa Marka Roku Dziecięca Marka Roku Męska Marka Roku Firma z Sercem - UNICEF