EFSA to Europejska Agencja ds. Bezpieczeństwa Żywności. Doradza Komisji Europejskiej, Parlamentowi Europejskiemu i państwom UE w zakresie zdrowia i dobrobytu zwierząt, zdrowia i ochrony roślin, a także żywności oraz odżywiania. Między innymi: opiniuje oświadczenia zdrowotne i żywieniowe, które – po przyjęciu przez unijne instytucje – trafiają na opakowania produktów w całej wspólnocie, z suplementami diety włącznie.

Z tego artykułu dowiesz się, że:

  1. Oświadczenia zdrowotne i żywnościowe stosowane są w reklamie żywności. To korzyści związane. ze spożywaniem konkretnych substancji odżywczych, na które firmy mogą się powoływać.
  2. EFSA to organ opiniujący zapytania dot. składników żywności i ich wpływu na zdrowie. Agencja sprawdza, czy mają oparcie w nauce, a swoje opinie przekazuje Komisji Europejskiej (KE).
  3. Jeżeli EFSA opiniuje oświadczenie pozytywnie, KE dopuszcza jego wykorzystywanie. Parlament UE ma jednak prawo weta i może zablokować decyzję komisji bez względu na opinię agencji.
  4. Rejestr oświadczeń zdrowotnych i żywnościowych znajdziesz na stronie EFSY. Agencja prowadzi wykaz oświadczeń dopuszczonych, odrzuconych i oczekujących, wraz z opinią.

Skrót informacji znajdziesz w podsumowaniu.

Czym są oświadczenia zdrowotne i żywnościowe?

Według informacji na stronie EFSY, oświadczenia żywnościowe to sformułowania wykorzystywane w marketingu żywności, tj. zarówno w reklamach, jak i na opakowaniach. Na przykład: „wysoka zawartość wapnia”, albo „o niskiej zawartości tłuszczu”, a także „bez cukru” czy „źródło kwasów omega-3”.

Oświadczenia zdrowotne prezentują z kolei korzyści, jakie przynosi spożywanie konkretnych substancji odżywczych. Je także wykorzystuje się w komunikacji do konsumentów. Kilka z brzegu: „wapń przyczynia się do prawidłowego krzepnięcia krwi”, tudzież „witamina C pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego” bądź „DHA przyczynia się do utrzymania prawidłowego widzenia”.

Warto dodać, że ww. oświadczenia dzielimy na trzy rodzaje. Mianowicie: funkcjonalne – odnoszące się do wzrostu, rozwoju i funkcji organizmu (włącznie z fizjologicznymi i behawioralnymi), utraty wagi lub lepszej kontroli nad jej utrzymaniem; ograniczające ryzyko – według których dana substancja odżywcza ogranicza ryzyko rozwoju konkretnej choroby; a także odnoszące się do rozwoju dzieci.

Brzmienie oświadczeń jest identyczne w każdym kraju UE. Wprowadzono je w trosce o konsumentów, by firmy z branży żywności – w tym suplementów diety – nie reklamowały swoich produktów… na wyrost. A dosadniej rzecz ujmując: aby nie przedstawiały zwykłej multiwitaminy jako cudownej tabletki. Ponadto, firmom nie wolno motywować konsumenta strachem.

Jak działa EFSA – i skąd bierze się treść oświadczeń?

EFSA to akronim od European Food Safety Authority, po polsku: Europejskiej Agencji ds. Bezpieczeństwa Żywności. Jest niezależnym i samodzielnym organem doradczym, działającym w ramach UE. Niezależnym, bo niepodlegającym żadnej instytucji. A co kryje się za „samodzielnym” i „doradczym”?

Agencja jest samodzielna, ponieważ oprócz współpracy z krajami członkowskimi i instytucjami UE, sama przydziela sobie i realizuje zadania, które uznaje za istotne. Na przykład: to EFSA założyła grupę roboczą, która bada wpływ genetycznie modyfikowanych organizmów (GMO) na środowisko; a także: zainicjowała zbieranie danych dot. glifosatu – składnika niektórych pestycydów – przez państwa UE.

Jako organ doradczy z kolei, EFSA nie stanowi prawa. Do jej zadań należy m.in. finansowanie i prowadzenie badań naukowych, wydawanie rekomendacji dotyczących żywności – choćby o konieczności wycofania dwutlenku tytanu – czy żywienia, a więc dziennego zapotrzebowania, tolerowalnego, górnego poziomu spożycia (UL) etc. Nas szczególnie interesują opinie, jakie EFSA wydaje nt. oświadczeń.

Oświadczenia pochodzą głównie od firm, które chcą wprowadzić konkretną żywność – pokarm (np. napój mleczny), surowiec botaniczny (zioła), witaminy, minerały lub ich mieszankę – na unijny rynek. Wysyłają je EFSIE w formie wniosków, zawierających: charakterystykę surowców, informacje dot. bezpieczeństwa ich stosowania, proponowaną porcję dzienną, grupę docelową oraz badania kliniczne.

W opinii EFSA stwierdza, czy proponowane oświadczenie jest zgodne z bieżącym stanem wiedzy na temat danej substancji odżywczej. Może je 1) odrzucić – jeśli stwierdzi, że jego treść jest nieprawdziwa, oparta o niedostateczną liczbę badań i/lub ich rezultaty są niejednoznaczne, 2) przeformułować – np. łagodząc brzmienie bądź 3) zaopiniować pozytywnie. Na tym etapie kończy się rola agencji.

Oświadczenia w Komisji Europejskiej i Parlamencie UE

Co dzieje się po wydaniu opinii przez EFSĘ? To zależy. Jeżeli opinia jest negatywna, wniosek kończy bieg, zatem: przepada. A jeśli pozytywna, trafia do Komisji Europejskiej, która przygotowuje projekt decyzji o przyjęciu proponowanego oświadczenia zdrowotnego.

Jeżeli sprawa dotyczy oświadczenia funkcjonalnego, projekt decyzji komisji przekazywany jest Stałemu Komitetowi ds. Roślin, Zwierząt, Żywności i Pasz. W wypadku oświadczeń ograniczających ryzyko rozwoju chorób – a także tych dotyczących rozwoju dzieci – projekt ląduje w Stałym Komitecie ds. Łańcucha Żywnościowego i Zdrowia Zwierząt.

Komitety zapoznają się z projektami i przystępują do głosowania. Ponieważ oba liczą sobie 27 członków (po jednym z każdego państwa unii), przyjęcie projektu wymaga większości co najmniej 15:27. Jeżeli tej większości nie uzyska – przepada. A jeśli komitet przyjmie projekt, trafia on do Parlamentu Europejskiego (PE) i Rady Europejskiej (RE), które mają prawo weta.

I rzeczywiście, zdarzyło się już, że parlament zawetował pozytywną decyzję KE. W 2016 roku, gdy Komisja Europejska planowała dopuścić oświadczenie dotyczące napojów słodzonych zawierających kofeinę – w tym energetyków – jakoby wzmagały czujność i sprzyjały koncentracji, PE je zablokował. Europosłowie stwierdzili, że oświadczenie mogłoby zwiększyć sprzedaż napojów o wysokiej zawartości cukru.

Co ciekawe, w trakcie tego procesu – od wydania opinii przez EFSĘ po weto parlamentu – unia odrzuca aż 9/10 proponowanych oświadczeń (stan na rok 2016).W wypadku pozostałych 10%: projekt decyzji KE wchodzi w życie, co skutkuje dopuszczeniem oświadczenia do stosowania. Pojawia się ono w rejestrze oświadczeń, o którym za chwilę, wraz z opinią agencji.

Rejestr oświadczeń zdrowotnych i żywieniowych

Oświadczenia unijne powstały z ujednolicenia oświadczeń obowiązujących w poszczególnych państwach członkowskich. Komisja Europejska otrzymała ich w sumie aż 44 000(!), a do EFSY, celem uzyskania opinii, trafiło ostatecznie 4 600 oświadczeń. Te, które agencja zaopiniowała pozytywnie, opublikowano w 2012 roku, w publicznie dostępnym rejestrze oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych – wraz z opiniami.

Od tego momentu rejestr jest regularnie aktualizowany o nowe oświadczenia, dostępne w każdym z 27 języków krajów członkowskich oraz j. angielskim. Z opiniami EFSY można zapoznać się tylko po angielsku, a w rejestrze znajdują się zarówno oświadczenia dopuszczone, jak i odrzucone. Te oczekujące (pending) znajdziesz na osobnej liście, i – pod pewnymi warunkami – z nich także można korzystać!

Po pierwsze: żywność, której dotyczy oświadczenie oczekujące, nie może zawierać substancji groźnych dla zdrowia. Po drugie: porcja spożycia, proponowana przez wnioskodawcę, nie powinna przewyższać tej zarezerwowanej dla leków. Wreszcie, z reguły: firmy sięgają po oświadczenia pending poparte wysokiej jakości badaniami klinicznymi.

Im więcej badań, i im bardziej jednoznaczne ich wyniki, tym mniejsze prawdopodobieństwo odrzucenia wniosku, a zatem: samego oświadczenia. Jeśli zaś do tego dojdzie, firmy mają obowiązek niezwłocznego wycofania oświadczenia z przekazu marketingowego i usunięcia go z opakowań produktów. Najczęściej – warunkowo – mogą wyprzedać już istniejące zapasy.

Z innych praktyk wartych odnotowania: chcąc wyróżnić się na rynku żywności, firmy sięgają nie tylko po oświadczenia zdrowotne, ale i po treść pozytywnych opinii EFSY. Te liczą sobie zwykle kilkanaście stron, a ich fragmenty mogą być wykorzystywane w marketingu. Oczywiście pod warunkiem, że dany fragment ściśle odzwierciedla brzmienie opinii, przypisując pozytywny efekt składnikowi – a nie produktowi.

Mimo istnienia unijnego rejestru, państwa członkowskie zachowały swobodę w stanowieniu własnych oświadczeń. Dobrym przykładem są Włochy, które jeszcze niedawno dopuszczały reklamowanie kurkumy m.in. jako środka sprzyjającego prawidłowemu trawieniu. Zakazały tego w 2022 roku. Podobnie: kraje UE mogą zakazać stosowania dopuszczonych oświadczeń na własnym rynku.

Państwa unii dysponują też autonomią w ustanawiania ograniczeń dotyczących stosowania witamin, minerałów i innych składników w suplementach diety – np. ich maksymalnych porcji. W Polsce zajmuje się tym Zespół ds. Suplementów Diety, działający przy i na zlecenie GIS. Swoje rekomendacje wydaje m.in. w oparciu o badania naukowe, opinie EFSY i przeciętne spożycie danej substancji w kraju.

Podsumowanie

EFSA to niezależny, samodzielny organ doradczy Unii Europejskiej. Niezależny, bo nie podlega pod żadną instytucję wspólnoty, samodzielny, ponieważ nie tylko przyjmuje zlecane mu zadania, ale i realizuje własne (w ramach tzw. self-taskingu), a doradczy, gdyż sam nie ma mocy stanowienia prawa. Mimo to, agencja ma wpływ na unijną politykę dotyczącą żywności.

Do zadań agencji należy bowiem – między innymi – opiniowanie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych, proponowanych najczęściej przez producentów żywności. Jeżeli agencja opiniuje ich treść negatywnie, przepadają. A jeśli pozytywnie: Komisja Europejska zwykle dopuszcza je do użytku, o ile nie spotka się ze sprzeciwem stałych komitetów, unijnego parlamentu i/lub Rady Europejskiej.

Oświadczenia zdrowotne są istotne, ponieważ to jedyne sformułowania dotyczące korzyści płynących ze spożywania substancji odżywczych, które można wykorzystywać w marketingu żywności. Na przykład: „Glukomannan pomaga w utrzymaniu prawidłowego poziomu cholesterolu we krwi”, albo „Witamina D pomaga w utrzymaniu zdrowych kości”. Stosuje się je najczęściej w odniesieniu do suplementów diety.

Przekaz można ewentualnie wzbogacić o fragmenty opinii EFSY nt. konkretnej substancji odżywczej, o ile 1) wykorzystamy reprezentatywny fragment – niewypaczający sensu dokumentu – oraz 2) zastosujemy jego wierne tłumaczenie lub parafrazę. Niedostosowanie się do tych wymagań może zaś skutkować nałożeniem kary finansowej na reklamodawcę. Oświadczenia żywnościowe odgrywają z kolei rolę w marketingu pozostałej żywności. Dla przykładu: na opakowaniu łososia można zamieścić sformułowanie „źródło kwasów tłuszczowych omega-3”, na puszce napoju gazowanego bez cukru – „bez dodatku cukru” etc.

Łukasz Werecik

Autor

Copywriter. Pisze na tematy związane z biologią, chemią i medycyną, w oparciu o publikacje indeksowane w PubMed, ResearchGate i ScienceDirect, a także: ukazujące się w periodykach Oxford Academic, Frontiers in Physiology czy Nature. Zwolennik świadomej suplementacji i amator sportów siłowych.

Marzena Kucia

Konsultacja Merytoryczna

Doktor nauk biologicznych – absolwentka SGGW i Uniwersytetu Poczdamskiego. Beneficjentka grantu przyznawanego młodym naukowcom w ramach europejskiego projektu EARNEST (z ang.: Early Nutrition Programming). Prowadziła badania nad wpływem diety wysokobiałkowej na przebieg ciąży, laktacji i ekspresji genów u potomstwa w Research Institute for Farm Animal Biology pod Rostockiem. Pasjonatka epigenetyki i programowania żywieniowego.

Wysoka jakość,
tylko sprawdzone składniki

Suplementy Natural Pharmaceuticals zostały stworzone w Norwegii, aby wspierać Cię w codziennej trosce o zdrowie Twoje i Twoich bliskich.

Zaufało nam już 2.5 miliona Klientów w Europie. Dołącz do nich!

OmegaMarine™
5.0

Omega-3 na bazie łososia norweskiego. Kwasy DHA i EPA na serce.

POZNAJ SUPLEMENT
FlexiMed®
5.0

8 aktywnych składników dla wsparcia Twojej chrząstki stawowej. Norweska receptura.

POZNAJ SUPLEMENT
MemoreX®
5.0

Norweski suplement na pamięć i koncentrację.

POZNAJ SUPLEMENT
ProMan® Plus
4.95

Energia, sprawność i witalność dla każdego mężczyzny po 30-tym roku życia.

POZNAJ SUPLEMENT

Poznaj naszych ambasadorów

Zdjęcie naszego Ambasadora Tomasza Sikory

Tomasz Sikora - srebrny medalista
olimpijski, mistrz świata, biathlon

Dlaczego Tomasz Sikora wybrał suplementację OmegaMarine

DOWIEDZ SIĘ WIĘCEJ
Zdjęcie naszej Ambasadorki Alexandry Béres

Alexandra Béres - medalistka olimpijska,
mistrzyni świata, fitness

Jakie ćwiczenia dla zachowania formy rekomenduje Alexandra

DOWIEDZ SIĘ WIĘCEJ

Nasze najciekawsze artykuły

Źródła kwasów omega-3

Omega-3: kluczowe dla mózgu, oczu i serca

CZYTAJ DALEJ

Twarz kobiety zakryta liśćmi

Kolagen: nasz najmniejszy i najważniejszy szkielet

CZYTAJ DALEJ

Dziewczynka przebrana za lekarza

Rola DHA w rozwoju dziecka - to musisz wiedzieć!

CZYTAJ DALEJ

Kwiat dziwidła (konjacu)

Chudnij nie odczuwając głodu. Jak działa glukomannan?

CZYTAJ DALEJ

Opinie naszych Klientów

Zdjęcie pani Martyny z Gdyni ★ ★ ★ ★ ★

“Natural Pharmaceuticals to świetny skład i norweska produkcja. Moje dzieci uwielbiają OmegaMarine Junior za jego słodki, owocowy smak, a ja – za wysoką zawartość kwasów EPA, DHA i witamin”.

Pani Martyna, Gdynia

Zdjęcie pani Teresy z Kobyłki ★ ★ ★ ★ ★

“Mimo, że do kilku lat jesteśmy na emeryturze, wciąż prowadzimy aktywny tryb życia. Suplementujemy OmegaMarine, by codziennie budzić się z nową energią. To dla nas cenne wsparcie”.

Pani Teresa, Kobyłka

Zdjęcie pani Karoliny z Torunia ★ ★ ★ ★ ★

“Nie uznaję kompromisów: moja rodzina dostaje tylko to, co najlepsze. Dlatego wybrałam Natural Pharmaceuticals! Syn suplementuje OmegaMarine, mąż – Witaminę D+, a mama – Multivitaminę+”.

Pani Karolina, Toruń

Zdjęcie pana Ryszarda z Kętrzyna ★ ★ ★ ★ ★

“Pierwsze zamówienie złożyłem ponad dziesięć lat temu, na OmegaMarine. Byłem tak mile zaskoczony – wygodą zakupów, jakością produktów – że zostałem z Wami do dziś. I nie zamierzam rezygnować”.

Pan Ryszard, Kętrzyn

Zdjęcie pana Mirosława z Warszawy ★ ★ ★ ★ ★

“OmegaMarine przyjmujemy od trzech lat, FlexiMed odrobinę krócej. Nasze samopoczucie – i wyniki badań – dawno nie były lepsze. Uważamy, że każdy powinien taką suplementację rozważyć”.

Pan Mirosław, Warszawa

Zdjęcie pana Mieczysława z Torunia ★ ★ ★ ★ ★

“Jako kucharz, pracuję na stojąco. I gdy koledzy z kuchni pytają, dlaczego nie bolą mnie stawy, nie czuję się zmęczony - polecam im Wasze produkty! Sam korzystam z OmegaMarine, FlexiMedu i ProMana”.

Pan Mieczysław, Toruń

Darmowa dostawa od 299 zł Darmowa dostawa od 299 zł
30 dni na zwrot 30 dni na zwrot
Satysfakcja gwarantowana Satysfakcja gwarantowana
Bezpieczne płatności Bezpieczne płatności

Dołącz do naszego newslettera, odbierz 20 zł na pierwsze zakupy
i śledź informacje o najnowszych produktach i promocjach!

ZAPISZ SIĘ DO NEWSLETTERA

Członek GOED Krajowa Rada Suplementów i Odżywek Firma Przyjazna Klientowi Zdrowa Marka Roku Dziecięca Marka Roku Męska Marka Roku Firma z Sercem - UNICEF
Ta strona używa plików Cookies. Dowiedz się więcej o celu ich używania i możliwości zmiany ustawień Cookies w przeglądarce. Więcej informacji